Je kent het vast. Je zit aan de keukentafel, koffie wordt koud, boek open. Je leest, nog eens, en nog eens. En toch blijft er niks hangen. Frustrerend, toch ? Dat ligt niet aan jou. Echt niet. Het heeft alles te maken met hoe ons brein werkt. Geheugen, aandacht en herhaling. Drie woorden die overal opduiken als het over leren gaat, maar die zelden écht worden uitgelegd.
En nee, leren is geen kwestie van “gewoon harder je best doen”. Dat idee mag van mij meteen de prullenbak in. Ons brein volgt regels. Biologische regels. Als je die snapt, leer je slimmer. En geef je ook beter les, trouwens.
In gesprekken met leerkrachten, ouders, studenten hoor ik steeds dezelfde vraag : hoe leer je nu effectief, zonder jezelf gek te maken ? Dat is precies waar dit artikel over gaat. En als je talen leert, bijvoorbeeld Engels, zie je die principes ook terug, kijk maar eens op https://devenir-bilingue-anglais.com waar leren niet draait om eindeloos stampen, maar om hoe het brein informatie verwerkt.
Geheugen : geen harde schijf, eerder een spier
Veel mensen denken dat geheugen iets statisch is. Alsof informatie ergens netjes wordt opgeslagen, mapje dicht, klaar. Helaas. Zo werkt het niet. Ons geheugen is levend, rommelig en soms behoorlijk onbetrouwbaar.
Wat me altijd bijblijft : in de cognitieve psychologie wordt vaak gezegd dat vergeten geen bug is, maar een feature. Ja, echt. Ons brein gooit continu informatie weg om energie te besparen. Best logisch eigenlijk. Anders zouden we compleet overprikkeld raken.
Er zijn grofweg twee belangrijke systemen : het werkgeheugen (klein, kwetsbaar, snel overbelast) en het langetermijngeheugen (ruim, maar lastig te vullen). Als je probeert te veel tegelijk te leren, gebeurt er dit : het werkgeheugen raakt vol. Bam. Alles lekt weg. Herkenbaar ?
Persoonlijk vind ik dit een van de meest onderschatte inzichten in het onderwijs. Minder tegelijk aanbieden. Meer rust. Dat werkt.
Aandacht : schaars, fragiel en keihard nodig
Aandacht is geen vanzelfsprekendheid. Zeker niet vandaag. Meldingen, schermen, geluiden. Ons brein is daar evolutionair totaal niet op gebouwd. En toch verwachten we van leerlingen (en van onszelf) dat we 45 minuten geconcentreerd blijven. Eerlijk ? Dat is best veel gevraagd.
Onderzoek laat zien dat aandacht schommelt. In golfjes. Soms ben je erbij, soms even niet. Dat betekent niet dat iemand ongemotiveerd is. Het betekent dat hij mens is.
Wat helpt ? Duidelijke doelen. Afwisseling. En vooral : betekenis. Zodra iets ergens aan vast kan haken – een ervaring, een gevoel, een beeld – blijft de aandacht langer hangen. Ik merk het bij mezelf meteen. Geef me droge definities, ik haak af. Geef me een voorbeeld, liefst een beetje rommelig of grappig, en ik ben mee.
Vraag je jezelf weleens af waarom je bepaalde lessen nog woordelijk herinnert, en andere compleet vergeten bent ? Juist ja.
Herhaling : saai, maar onmisbaar (en het kan leuker)
Herhaling heeft een slechte reputatie. “Dat heb ik al gehad”, zeggen leerlingen dan. Of : “Dat weet ik al.” Maar weten en kunnen zijn twee heel verschillende dingen.
Wat de wetenschap laat zien, is dat gespreide herhaling goud waard is. Niet alles in één keer. Liever kort, verspreid over tijd. Vijf minuten vandaag. Nog eens morgen. En dan over een week weer. Dat voelt soms trager, maar het resultaat is veel sterker.
Ik geef toe, het verraste mij hoe groot dat effect is. Herhaling zorgt ervoor dat neurale verbindingen letterlijk sterker worden. Alsof je een paadje steeds opnieuw beloopt, tot het een weg wordt.
En nee, herhalen hoeft niet identiek te zijn. Varieer. Andere vraag, andere context, andere vorm. Dat houdt het brein wakker.
Minder magie, meer begrip
Wat ik jammer vind, is dat leren vaak wordt gepresenteerd als iets mysterieus. Alsof sommige mensen het “gewoon hebben” en anderen pech. Dat klopt niet. Iedereen leert. Maar niet iedereen leert onder de juiste omstandigheden.
Als je begrijpt hoe geheugen werkt, hoe aandacht fragiel is, en waarom herhaling essentieel blijft, verandert er iets. Je stopt met jezelf (of je leerlingen) de schuld te geven. Je gaat anders ontwerpen. Rustiger. Slimmer.
Misschien is dat wel de kern : beter leren begint met beter begrijpen hoe we leren. Simpel gezegd. Maar niet simpel om toe te passen. En dat is oké.
Dus, wat ga jij anders doen bij je volgende leermoment ? Eén ding veranderen is al winst. Franchement, dat maakt vaak meer verschil dan je denkt.
Laat een reactie achter